8.8 C
Скопје
26/02/2024 11:24
МАКТЕЛ

      

Можен ли е крај на ХИВ – и на другите сексуално преносливи инфекции?

      

Сите досегашни проценки укажуваат дека епидемијата на ХИВ во Македонија е на релативно ниско ниво. Тоа значи дека бројот на граѓани засегнати од овој вирус – независно дали се свесни за тоа или не – е во секој случај доста под 1000, а веројатно околу 500. Што се однесува до оној дел од „сантата мраз“ којшто е под вода и не го гледаме, исто така не станува збор за некакви застрашувачки размери. Имено, се проценува дека во последните неколку години, бројот на оние што не се дијагностицирани во кој било момент изнесува меѓу 100 и 200 лица. Сепак, останува прашањето како се справуваме како земја дури и со ова релативно ниско и релативно локализирано ниво на епидемија.

   

Честопати мислев дека токму релативно малиот број лица засегнати од ХИВ – како и нивната практична невидливост во јавниот простор – се причината што ова прашање добива несоодветно внимание од надлежните институции. Но, всушност, мошне слична, па и многу полоша е ситуацијата и со заболувања коишто засегаат повеќе илјади граѓани, како што се, на пример, хроничните хепатити Б и Ц. За овие инфекции не постои ниту веродостојна евиденција, ниту проценки. Нема ниту стратегија. Најмалку внимание, се чини, добиваат најчестите бактериски сексуално преносливи инфекции – сифилис, гонореа и хламидија.

 

Како некој што работи на оваа проблематика во граѓанскиот сектор, сведок сум – директно или индиректно – на најразлични анегдоти во врска со институционалниот третман на сексуално преносливите инфекции. Од шаблонската реакција „сифилис во 21. век?!“ кога ќе спомнете дека има зголемен пренос на оваа инфекција во последните неколку години, па сè до (буквално) поместување од место на доктор специјалист по дерматологија на соодветната универзитетска клиника во Скопје кога му се јавува пациент со веќе дијагностициран сифилис. Епидемиолошката евиденција на сексуално преносливите инфекции е најблаго кажано проблематична – со образложение дека дијагностицираните случаи наводно не се пријавуваат поради стигмата врзана за нив. Институтот за јавно здравје за прв пат извести за зголемен број случаи на сифилис дури оваа година за минатата 2022 година (22 регистрирани случаи), иако граѓанските организации преку своите здравствени програми ова го констатираа најмалку 3 години порано и алармираа за трендовите.

   

     

Лекувањето на споменатите инфективни заболувања во Македонија е исто така проблематично. Може да се каже дека најдобро стоиме кај ХИВ, бидејќи секое дијагностицирано лице веднаш може да пристапи кон антиретровирусна терапија, која е доживотна и целосно го потиснува вирусот во крвта на долг рок – до таа мера да не може да му штети на имунолошкиот систем, но и да не може да се пренесе преку сексуален однос. И додека поголемиот процент од пациентите примаат современи тераписки опции, сепак, околу 40 % од нив сè уште примаат лек (ефавиренз) кој не е препорачана опција ниту од Светската здравствена организација, ниту од Европското клиничко здружение за СИДА.

Значително полоша е ситуацијата со другите инфекции. Така, со современи терапии за хепатит Ц, кои постојат веќе 9 години и во рок од 3 месеци целосно го елиминираат вирусот кај над 95 % од лицата со хронична инфекција, во Македонија се лекуваат едвај 70 лица годишно, иако заболувањето засега повеќе илјади граѓани, а постепено води до цироза и до рак на црниот дроб.

Хепатитот Б, пак, во Македонија се лекува со лек за хронична терапија (ламивудин), кој се наоѓа на позитивната листа, но кој Светската здравствена организација веќе многу години наназад препорачува да не се користи за лекување на ова заболување, бидејќи предизвикува резистентност и нема долгорочен ефект, а други многу поефикасни терапии има! Едната од нив е стар лек (тенофовир), кој е достапен како генерички производ и одамна не е скап, но одговорните институции – пред сè, Министерството за здравство, а потоа и Фондот за здравствено осигурување, како и соодветните клиники, не наоѓаат за сходно да го обезбедат за пациентите.

Веројатно најтрагикомична е ситуацијата со сифилисот. Тој се лекува лесно – со стариот добар пеницилин (бензатин бензилпеницилин), кој е првопрепорачана терапија во меѓународните упатства за лекување. Но, пеницилинот веќе со години не е достапен во Македонија, па дури и ако сакате да го платите приватно. Луѓето со потврден сифилис ни пријавуваат дека си го обезбедуваат некако од Грција и, почесто, од Косово.

Идејата да се ослободиме од ХИВ и од други сексуално преносливи инфекции може да звучи утописки и недостижно. Во Македонија речиси воопшто и не се дискутира, вклучително и од експертската јавност и институциите што се фактички надлежни за справување со предизвиците на јавното здравје – пред сè Министерството за здравство и Институтот за јавно здравје. Затоа, можеби ќе биде изненадување за многумина, но елиминирањето на ХИВ, вирусните хепатити и најчестите сексуално преносливи инфекции – сифилис, гонореа и хламидија – не само што е возможно, туку е и официјално преземена политичка цел од најголем дел од земјите во Европа и Централна Азија, која треба да се постигне до 2030 година. Во однос на ХИВ, тоа е и обврска преземена од сите земји на Генералното собрание на Обединетите нации во 2021 г.

За жал, кога во 2022 година Регионалниот комитет на Светската здравствена организација за Европа ја дискутираше и усвои соодветната резолуција за Регионалните акциски планови за ставање крај на ХИВ, вирусните хепатити и сексуално преносливите инфекции 2022-2030, Северна Македонија како по обичај беше една од оние незаинтересирани држави чии официјални претставници не чувствуваат дека и ние треба да учествуваме во градењето на регионалните и глобалните политики, во која и да е област, па столчето на нашата земја остана празно на оваа сесија, иако тогашниот министер за здравство Сали беше присутен на неколкудневниот настан во Тел Авив. Столчето на истиот министер остана празно и на сесијата посветена на ХИВ, вирусните хепатити и туберкулозата, на која земји како, на пример Грузија, го презентираа својот напредок кон елиминација на хепатитот Ц.

Елиминацијата на овие епидемии сè уште не значи нивно целосно искоренување, но значи дека можноста за нови инфекции ќе биде сведена на минимум и случаите на пренос ќе бидат спорадични. Заедничко во пристапот за сите споменати заболувања е, пред сè, дијагностицирањето и лекувањето. Колку повеќе лица со ХИВ дијагностицираме, толку повеќе се намалува бројот на нови инфекции, бидејќи штом луѓето се на терапија, вирусот не може да се пренесе. Слично и кај сифилисот, гонореата или хламидијата – ако ги дијагностицираме брзо и ги излекуваме – нема инфекција што би се пренела.

Регионален комитет на СЗО за Европа, Тел Авив, 2022 година: Столчето на Северна Македонија остана празно кога се усвојуваа европските Регионални акциски планови за ставање крај на ХИВ, вирусните хепатити и сексуално преносливите инфекции (2022-2030). (© World Health Organization)
Достижноста на оваа цел одамна не е теорија; во ХИВ, на пример, сè повеќе земји бележат драматично приближување до елиминација. Земји како Шведска, но и земји како Боцвана. За да се случи ова потребни се насочени програми за скрининг, превенција и лекување, услуги што одговараат на реалните потреби на луѓето и им се достапни на ниво на заедницата; како и дестигматизирање на сексуалното здравје, особено во рамките на институциите.

Наместо тоа, нашата Влада континуирано работи на уништување и на оние позитивни примери кои беа градени веќе две децении од долу нагоре, благодарение на кои Македонија успешно спречи епидемија на ХИВ меѓу луѓето што користат дрога, кои донекаде ја контролираат епидемијата на ХИВ меѓу мажите што имаат секс со мажи и кои во моментов се единствените мерки коишто придонесуваат и за справување со епидемијата на сифилис – бидејќи овозможуваат лесен пристап до услуги за дијагностика и брзо лекување.

Тимот експерти што ѝ помагаат на Владата во имплементацијата на Националната стратегија за здравство (2022-2030) со поддршка од Европската Унија пред само неколку месеци ја посочи токму националната програма за ХИВ како пример за вистинска јавно-здравствена програма во делот на превенцијата. Во неа соработуваат поголем број актери од различни сектори, и е една од ретките што има јасно дефинирани цели и показатели во однос на јавното здравје. Економската евалуација што беше направена единствено за оваа Програма не играше улога во одлуката на Министерството за финансии во однос на нејзиното буџетирање за 2024 година. Па така, буџетот за следната година е ист како оној пред 6 години, кога преку Програмата за ХИВ се обезбедуваше терапија за околу 230 пациенти, а во 2024 ќе бидат лекувани најмалку 430. За сметка на тоа, насочената превенција ќе биде целосно уништена.Затоа, одговорноста што не се движиме кон елиминација на овие заболувања е на политичкото раководство и на институциите што се надлежни.
Андреј Сених
Авторот е извршен директор на Здружението на заедницата на луѓето што живеат со ХИВ „Заедно посилни“ и член на ХЕРА
извор: ТРН

    

Најново

(ВИДЕО) НА РТС ПОЧНУВА СО ЕМИТУВАЊЕ СЕРИЈАТА САБЈА, ЗА УБИСТВОТО НА ЗОРАН ЃИНЃИЌ, ГЛУМЦИ СЕ СИТЕ СРПСКИ АКТЕРСКИ ТЕШКАШИ

Sase Ivanovski

СЛАВЕСКИ ДО БИТИЌИ: Од Фатмир СДС за Фатмир ДУИ, или каде отидоа 250 денари?

Sase Ivanovski

Грчките земјоделци вечерва го блокираа преминот Евзони за влез на товарни возила

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) МАРЈАН ЃОРЧЕВ: ЛАЗО КОЛИШЕВСКИ ЗА МЕНЕ Е НАЈГОЛЕМИОТ МАКЕДОНЕЦ, ЈА ВОЗОБНОВИЛ МПЦ, ГИ ИЗБРКАЛ СРБИТЕ ОД МАКЕДОНИЈА

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) ГОЛЕМ БРОЈ ВЕРНИЦИ ДОЈДОА ВО КРАТОВО: БУГАРСКИОТ МИТРОПОЛИТ ГИ ДОНЕСЕ МОШТИТЕ НА СВЕТИ ЃОРЃИ ВО КРАТОВО

Sase Ivanovski

Хутите нападнаа американски танкер, САД и Велика Британија го ракетираа главниот град на Јемен

Sase Ivanovski

Агенцијата за храна и ветеринарство се пишмани – ниту тие не биле надлежни да го тргнат кодот „НМК“ од производите по маркетите

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) УКРАИНСКИ ГЕНЕРАЛ: КРЕНАВМЕ ВО ВОЗДУХ МНОГУ НАФТЕНИ РАФИНЕРИИ ВО РУСИЈА, ЗА ЕДНА ТРЕТИНА ЈА НАМАЛИВМЕ ПРОДУКЦИЈАТА НА ГОРИВА ВО РУСИЈА

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) ПРОРУСКА ПАРТИЈА УНИШТИ ВОЗ СО ЖИТО ВО ПОЛСКА

Sase Ivanovski

167 санкционирани возачи во Скопје, 42 за брзо возење

Sase Ivanovski

Зеленски: Кремљ имаше увид во плановите на украинската контраофанзива во 2023 година

Sase Ivanovski

Опозициските партии на Албанците обвинуваат, ДУИ негира – каде се собираат потписи за кандидатурата на Османи

Sase Ivanovski

Демири: Ќе дадам се од себе да имаме функционален здравствен систем

Sase Ivanovski

Гордана Силјановска-Давкова ќе биде поддржана со потписи од пратениците и од граѓаните

Sase Ivanovski

Силјановска Дафкова: ДУИ најде да ме нарекува русофилка, тоа е партија бeз ниту еден партнер во Европа

Sase Ivanovski

Предлогот за избор на претседател на државата во Собранието неприфатлив за дел од политичките партии

Sase Ivanovski

ДИК: Заклучно со вчера потпишани 14.360 граѓани, најмногу потписи за Османи, Димитриевски и Ванковска

Sase Ivanovski

Македонската туристичка фела изгуби голем професионалец и визионер и во полето на туристичките агенции и во полето на хотелиерството

Sase Ivanovski

ВМРО ДПМНЕ: Мега криминал на власта – Омилената фирма на СДС и ДУИ, Марковски компани со истата механизација ќе врши ископ на јаглен за 46 милиони евра и уште два други претходно добиени тендери во исто време, ЈО да не молчи

Tamara Ivanovska

Градоначалничката на Град Скопје заедно со екипи од скопските јавни претпријатија со засадување на дабови дрвја ја најавија големата еколошка акција за пошумување на парк шумата Водно, а која со реализација на бројни активности на садење дрвја и садници ќе продолжи до крајот на месец март

Tamara Ivanovska

Мицкоски: Победата на ВМРО-ДПМНЕ заедно со народот против оваа ненародна власт е се поизвесна, во завршна фаза е и програмата која ќе ја трансформира Македонија

Tamara Ivanovska

Силјановска Давкова: По основните документи на ЕУ, не смее прашањето за билатералните односи со Бугарија, да биде дел од Преговарачката рамка

Tamara Ivanovska

ВМРО ДПМНЕ: Пробиштип го чека Анастасов да остане на зборот и да си поднесе оставка заради јаловиштето

Tamara Ivanovska

ОБРАЌАЊЕ НА ПРЕТСЕДАТЕЛОТ МИТРЕСКИ ПРЕД ВРХОВНАТА РАДА НА УКРАИНА

Tamara Ivanovska

Петрушевски: Однесувањето на ДУИ дополнително ќе ги мотивира сите граѓани на наредните избори да кажат доста е и дека Македонија не е заложник на ДУИ

Tamara Ivanovska

Јаревски: Со зголемувањето на цените на Катастар до 300% власта уште повеќе сака да ги осиромаши граѓаните

Tamara Ivanovska

Бојмацалиев: Македонската јавност сакам да знае дека работиме одговорно и транпарентно, од 01.10.2021 до 09.02.2024 на 47.000 наши иселеници им се издадени нови патни исправи

Tamara Ivanovska

ВМРО ДПМНЕ: Целта на раководството на ЕСМ, е да ја затвори термоелектраната Осломеј, преку криминални договори и на тој начин, илјадници луѓе да изгубат работа

Tamara Ivanovska

Османи на посета на Генералниот конзулат во Њу Џерси: “Ефикасни услуги за нашите државјани главен приоритет за МНР”

Tamara Ivanovska

Османи: ОБСЕ да продолжи да ја разоткрива Русија и да ја осудува нејзината незаконска и неоправдана агресија

Tamara Ivanovska

СДСМ: Со мерката „Младински додаток“ СДСМ обезбеди 3.000 денари повеќе во џебот на младите

Tamara Ivanovska

Лукаревска: Поголеми плати и продолжување на концептот за повеќе пари кај граѓаните и во новата програма на СДСМ

Tamara Ivanovska

Средба на министерот за внатрешни работи Панче Тошковски и дополнителниот заменик министер Митко Бојмацалиев со амбасадорот на Република Србија Н.Е. Невена Јовановиќ

Tamara Ivanovska

Средба на министерот за внатрешни работи Панче Тошковски, заменик министерот Назим Буши и дополнителниот заменик министер Митко Бојмацалиев со амбасадорот на Република Косово Н.Е. Флоријан Чехаја

Tamara Ivanovska

Тренчевска: Горда сум што броиме само позитивни промени

Tamara Ivanovska

Бочварски: Инвестираме 20 милиони евра за изградба на патниот правец Извор – Гарски Мост, за прв пат ги поврзуваме Дебар со Кичево

Tamara Ivanovska

Вучиќ: Владата и образовните институции повторно да размислат дали родителите треба да ги оценуваат наставниците

Tamara Ivanovska

Расте бројот на новозаболени со пертусис

Tamara Ivanovska

Димитриевски собира потписи за претседател, ги повика граѓаните да го поддржат

Tamara Ivanovska

Влезниците за студентите во културните установи на 50 отсто

Tamara Ivanovska

Централната банка на ЕУ за прв пат во загуба по 20 години

Tamara Ivanovska

Видео: Израел бара оставка од шефот на УНРВА по откривањето на тунелот на Хамас под седиштето на агенцијата

Tamara Ivanovska

Трамп: Откажете го случајот, имам претседателски имунитет

Tamara Ivanovska

Нетанјаху: Со Појасот Газа по војната треба да управуваат локални функционери

Tamara Ivanovska

„Литература.мк“ и „Џез ФМ“ радио носат нов, автентичен и оригинален музички концепт на урбаната сцена

Tamara Ivanovska

Експлозии во Русија: Погодена челичарницата на еден од најбогатите Руси

Tamara Ivanovska

Мрачна прогноза на човекот што ја предвиде војната во Газа: „Украина би била изгубена со Трамп во Белата куќа“

Tamara Ivanovska

Дачиќ вели дека САД ја сакаат Србија како клучен партнер: Но, има еден услов

Tamara Ivanovska

За што се трошат парите од патарините?!

Tamara Ivanovska

РЕПУБЛИКАНСКИ КОНГРЕСМЕН ПОВИКА НА УБИВАЊЕ НА СИТЕ ПАЛЕСТИНСКИ ДЕЦА: Вели дека 20 години го напаѓаат Израел и треба да платат

Tamara Ivanovska

Млад кривопаланчанец со остар предмет му се заканил на татко си

Tamara Ivanovska

Арсовски: Најголема веројатност е дека кандидатите на ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ ќе влезат во вториот круг

Tamara Ivanovska

Таткото на Леонид Индов ќе бара кривична одговорност од лекарската комисија

Tamara Ivanovska

УПАДНАЛЕ ВО 20 ВЛАДИ НИЗ СВЕТОТ Кинески хакери ги кренаа стандардите и цените за класифицирани информации

Tamara Ivanovska

Амбасадите на Израел, Египет и на САД во Атина добиле дојави за бомби

Tamara Ivanovska

Евакуирани 500 вработени во шведската безбедносна агенција, полицијата се сомнева на истекување гас

Tamara Ivanovska

Николоски: ВМРО-ДПМНЕ уцени не прифаќа, тој филм нема да го гледаат

Tamara Ivanovska

Османи: Нови избори на северот на Косово по потврда за смена на градоначалниците

Tamara Ivanovska

ТАА МЕ ОГРАБИ, МИ УКРАДЕ ПАРИ И ЗЛАТО! Стружанец заработи кривична пријава, лажно ја пријавил поранешната сопруга

Tamara Ivanovska

УКРАИНА ОБЈАВИ КОЛКУ РУСКИ ВОЕНИ ЗЛОСТОРСТВА ИСТРАЖУВА Бројката е незамислива, Киев побара меѓународна помош

Tamara Ivanovska

ВИДЕО: Француските земјоделци упаднаа на саемот во Париз, каде што требаше да се појави Макрон

Tamara Ivanovska

Кривична пријава и притвор за скопјанец поради обид за убиство

Tamara Ivanovska

Македонија е мал пазар за кокаин – групата на Шеваљ најмногу заработувала во странство

Tamara Ivanovska

Курц е прогласен за виновен за давање на лажни изјави

Tamara Ivanovska

Кога и Имануел Кант станува непријател

Tamara Ivanovska

Неофашистички пир во светосавскиот дом

Tamara Ivanovska

Во Делчево ќе никне парк, две сестри донираа 90 садници Гинко билоба во чест на роденденот на татко им

Tamara Ivanovska

Црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ поднесе оставка од сите функции во партијата ПЕС

Tamara Ivanovska

Мој термин” инфициран со ,,само да прашам” и ,,преку ред”, нема лек за ,,врски” во здравството

Tamara Ivanovska

Османи: ОБСЕ да продолжи да ја разоткрива Русија и да ја осудува нејзината незаконска и неоправдана агресија

Tamara Ivanovska

Што го прави фентанилот толку опасен и како луѓето можe да сe спречи предозирање?

Tamara Ivanovska

Борел: Изјавата на Смотрич за изградба на уште 3.300 куќи на Западниот Брег е опасна

Tamara Ivanovska

Димитриевски: ЗНАМ нема да поддржи избор на претседател во Собранието

Tamara Ivanovska

Трамп: Афроамериканците ме сакаат оти видоа дека и јас сум бил дискриминиран

Tamara Ivanovska

10 години руска агресија: Две години од сеопфатната инвазија на Русија врз Украина, една деценија од анексијата на Крим

Tamara Ivanovska

СДСМ: ИМА РАЗЛИКА ЗА ТОА КОЈ КАКО ГИ ТРЕТИРА СТУДЕНТИТЕ!

Sase Ivanovski

КРАЛОТ ЧАРЛС И КАМИЛА: ХРАБРОСТА НА УКРАИНЦИТЕ ГО ОДУШЕВИ ЦЕЛИОТ СВЕТ

Sase Ivanovski

Стотина пријави до МОН за насилство во училиштата

Sase Ivanovski

Славој Жижек: Асанж не е будала

Sase Ivanovski

Бојмацалиев: Демантирам дека во МВР има неорганизираност, наредната недела стигаат уште 85.000 обрасци

Sase Ivanovski
Вчитувам....