3.8 C
Скопје
28/11/2022 01:53
МАКТЕЛ

   

Како (не) треба да се известува за самоубиство: Препораки и примери

 

Фото: Jeswin Thomas on Unsplash
Во случаите кога има јавен интерес да се известува за самоубиство, новинар(к)ите треба да ја искористат можноста за едукација на јавноста и за разбивање на митовите и предрасудите, пишува „Вистиномер“ во својата анализа.

 

Текстот подолу го пренесуваме во целост:

Во првиот дел – (Не)етичко известување: Дали медиумите влијаат на бројот на самоубиства? – ги покренавме и прашањата

„Дали треба да се известува за секој случај на самоубиство?“,
„Дали треба да се известува за причините за самоубиство?“,
„Дали новинар(к)ите треба да се вклучат во борбата за превенција од самоубиства?“.
Во вториот дел – Како (не) треба да се известува за самоубиство: Воздржете се од сензационализам! – укажавме зошто медиумите не би требало да бидат „copycat“ на МВР, дека не објавуваат прецизна статистика и дека етичкото известување е неспоиво со сензационализмот. Во третиов дел посочуваме конкретни препораки за одговорно известување и даваме примери за неодговорно известување од страна на македонските медиуми.

Едукација на јавноста
Самоубиството никогаш не е резултат на само еден фактор или настан

(Прирачник на СЗО)

Во случаите кога има јавен интерес да се известува за самоубиство, новинар(к)ите треба да ја искористат можноста за едукација на јавноста и за разбивање на митовите и предрасудите. Притоа, самоубиството не треба да се претставува како резултат на еден настан или една причина. На пример, во текст со наслов „За два дена две самоубиства“ претставено е самоубиство како резултат на еден „бизарен“ настан:

…животот си го одзел најверојатно по една вообичаена семејна расправија за тоа дали таткото ќе му го даде автомобилот или не.

Неетичкото известување продолжува и во следната реченица, наспроти препораките да се избегнува експлицитно опишување на методот на самоубиство:

Откако таткото одлучил да не му го даде автомобилот на својот син, момчето отишло во другата соба, ја зело пушката и пукало во себе.

За разлика од едното самоубиство (кое е „разрешено“, „иако засега нема официјална потврда за причините“) , другото самоубиство е претставено како мистериозно, наспроти препораката да не се опишува самоубиството како необјасниво или „без предупредување“: „Никој точно не може да каже кои се причините за смртта на…“, „Вистината за смртта студентот ја однесе во гроб“.

Нема „успешно“ самоубиство
Избегнувајте јазик со кој се сензационализира или нормализира самоубиството или истото се претставува како решение за проблемите

(Прирачник на СЗО)

Употребата на фразата „неуспешно самоубиство“ претпоставува дека самоубиството е успех. Исто така, наместо изразот „епидемија на самоубиства“, препорачливо е да се користи изразот „зголемена стапка“, особено кога се известува за „земјата што претходно имаше една од најниските стапки на самоубиства во целиот свет“. Се препорачува да се избегне и објавување на изрази како „Македонците се рекордери во труење со …“, „место со највисока стапка на самоубиства во светот“, „градот под Пелистер беше на самиот врв по самоубиства во Македонија“ и слично.

Наместо полициски фрази кои го претставуваат самоубиството како феномен од областа на криминалот, треба да се користи едукативен речник кој пренесува порака дека самоубиството е значаен проблем на јавното здравство. Оттаму, не се препорачува ниту метафоричната употреба на зборот „самоубиство“ во политички контекст, како во фразата „политичко самоубиство“.

Во никој случај не се препорачува да се претставува самоубиството како „решение“ или „спас“, како во насловот „Самоубиството – спас од проблемите“.

Чаршијата не смее да се користи како извор
Новинар(к)ите треба да се воздржуваат од потпирање врз чаршиски извори или шпекулации:

Низ чаршијата се слушаат различни верзии околу неговиот мотив, се споменуваат зависности, но вистината веројатно отиде во гроб со несреќното момче.

Наместо цитирање или интервјуирање на сведоци или полициски извори, се препорачува да се побара совет од експерти за превенција на самоубиство.

Треба да се биде особено внимателен кога извори на информации се најблиските. Непрофесионално е врамување во наслов на сензационалистички шпекулации за исчезнато лице („Можеби се самоубила?“) како и објавување информации од медицинското досие. Треба да се избегнува и сензационалистичко врамување на експертски мислења, како што е поднасловот „Самоубиството не може да се спречи!“. Новинар(к)ите треба да се воздржуваат и од објавување на контроверзни „експертски“ тврдења:

„…психолог, при центарот за социјални грижи, вели дека самоубиствата е сезонска појава, но големо влијание има и созвездието.“

Внимателно со детални описи!
Новинар(к)ите треба да се воздржуваат од детални описи на жртвата (особено ако не станува збор за јавна личност) и на методот на самоубиство, затоа што деталното известување може да претставува поттик и други луѓе да го копираат опишаниот метод. Ако се известува за случај на предозирање на некоја јавна личност, се препорачува да не се известува детално за природата, квантитетот, комбинацијата на земени дроги или начинот на кој се набавени.

Кај нас, премногу често се објавуваат имињата, презимињата и други лични податоци за жртви на самоубиство кои не се јавни личности, а за методот на самоубиство сензационалистички се известува уште во насловот. Неретко се посочуваат детали и за средството со кое е извршено самоубиството (објавување марка на пиштол, „бренд“ на хемикалија, вид и квантитет на злоупотребени лекови или дрога, итн.).

Не треба да се рекламираат „популарни“ места за самоубиство
Не наведувајте детални информации за местото на извршеното самоубиство или обид за самоубиство

(Прирачник на СЗО)

Деталното или сензационалистичко известување за „самоубиствени локации“ може да биде сфатено како нивна медиумска промоција. Непрофесионално е метафорично да се претставуваат таквите локации како „магнет“.

Видеа, фотографии, проштални пораки, содржини од социјални мрежи
…Не треба да се користат слики од лицето кое извршило самоубиство. За користење визуелни слики мора да добиете експлицитно одобрение од членовите на семејството…

(Прирачник на СЗО)

Во македонските медиуми се почесто се објавуваат фотографии, видеа или проштални пораки на жртви на самоубиство, дури и на малолетни жртви. Во одредени случаи, се објавуваат крајно несоодветни фотографии. На пример, сензационалистичкиот наслов „Се самоуби пациент во штипската болница – се обесил со болнички завој“ е илустриран со фотографија со јаже-бесилка. Притоа, се даваат податоци од историјата на болеста на пациентот, од што боледувал, од што бил опериран, и каде живеел.

Уредниците треба да бидат особено внимателни при изборот на фотографии, затоа што и самата фотографија може да сугерира на самоубиство. За жал, медимски „тренд“ станува и објавување видеа и фотографии од социјалните мрежи на жртви, нивните проштални пораки и пораки на лица кои најавуваат самоубиство.

Едно од најтешките кршења на професионалните новинарски стандарди беше објавувањето на „самоубиство во живо“ на осомничено лице гонето од полиција, од страна на една американска ТВ. Некои домашни портали објавија сензационалистички написи дека малолетните деца на жртвата ја тужат ТВ-станицата зошто дозволила во живо да го гледаат самоубиството на нивниот татко. Со објавувањето на спорното видео (особено со сензационалистичкото врамување „СМРТ ВО ДИРЕКТЕН ПРЕНОС“) и нашите медиуми станаа директни соучесници во непочитувањето на личната болка и жалост на децата за кои известуваа.

Пишува: Жарко Трајаноски, м-р по човекови права

   

Најново

ПОРАНО ВОЛКУ ГЛУПИТЕ ГИ ЈАДЕЛЕ ЛАВОВИТЕ И МЕЧКИТЕ, СЕГА КОМЕНТИРААТ НА СОЦИЈАЛНИ МРЕЖИ

Sase Ivanovski

НЕ ВАКА БРАЌА ХРВАТИ: Коцкастите се избрукаа со транспарент во кој го навредија фудбалерот на Канада кој е Србин со потекло од Книн, Хрватска

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) ОВАА ЛИ Е ТАА МОЌНА ЈУГОСЛАВИЈА ОД КОЈА СЕ ТРЕСЕЛ ЦЕЛ СВЕТ: Документарец од 1972-ра за возот Ќирчо од Скопје до Охрид кој патувал 20 часа!

Sase Ivanovski

СЕ КРЧКА НОВ 27-МИ АПРИЛ: ВМРОВЦИТЕ ПАК ЌЕ УПАЃАЛЕ ВО СОБРАНИЕ СО СТАПОВИ?!

Sase Ivanovski

БРАТСКА ХРВАТСКА ПОБЕДИ И НА ТРИБИНИТЕ – НАПРЕД ЛИПА НАША

Sase Ivanovski

КОИ ЛУДАЦИ СЕ ЛЕВИЦА – ЌЕ ВОВЕДУВАЛЕ ПЛАНСКА ЕКОНОМИЈА?!?! А УШТЕ НЕ МОЖЕ ДА СЕ ОПРАВИМЕ ОД ЗАГУБАРИТЕ ОД КОМУНИЗМОТ….

Sase Ivanovski

ПО АЈВАРОТ НА МАМАС ИМАМЕ НОВ СВЕТСКИ БРЕНД

Sase Ivanovski

Николоски: Онишченко цел свој живот бил само 2 дена присутен во земјава, а му дале државјанство, моите сознанија говорат дека има други вакви случаи, Спасовски да си даде оставка

Tamara Ivanovska

ОСМАНИ ВО БУКУРЕШТ НА МИНХЕНСКА ЛИДЕРСКА СРЕДБА

Tamara Ivanovska

Николоски: Да не прави политика, Арсовска да најде решение со превозниците

Tamara Ivanovska

Николоски: Вакво епско бегање од избори на актуелната Влада немало до сега, знаат дека ќе изгубат

Tamara Ivanovska

(ВИДЕО) Големи нереди на улиците на Брисел откако Мароко ја победи Белгија на светско

Tamara Ivanovska

Спектакуларен концерт на Калиопи во Велес, прв по седум години во земјава

Tamara Ivanovska

„Tерапија“, Драгшиќ и Herzel ќе бидат наши амбасадори на доделувањето на наградата амбасадор во Загреб

Tamara Ivanovska

124 санкции за брзо возење на територија на СВР Битола 

Sase Ivanovski

МИЛАНОВИЌ САКАШЕ ДА МЕ СМЕСТИ ВО ЗАТВОР, ТОА ГО ДОЗНАВ ОД ДОВЕРЛИВА ЛИЧНОСТ – поранешниот лидер, на ИДС, Јаковчиќ, за хрватскиот претседател

Sase Ivanovski

КОЈ ЌЕ ГО „КОНТРОЛИРА“ РАБОТЕЊЕТО НА МЕНАЏМЕНТОТ НА ТТК БAНКА – Народната банка даде соглсност за двајца членови на Надзорниот одбор

Sase Ivanovski

Русите се подготвуваат да ја напуштат нуклеарната централа во Запорожје?

Sase Ivanovski

Измамник лажно се претставувал како д-р Дејан и крадел од десетици угостители

Sase Ivanovski

ТРАГЕДИЈА: Загина маж во струмичко, со трактор удрил во метална шипка – ова се деталите

Sase Ivanovski

Македонскиот филм „Преекспонирано“ заедно со уште пет филма забранет за јавно прикажување во Каиро

Sase Ivanovski

Водостојот на реките се зголемува, нивото на езерата во рамки на просекот

Sase Ivanovski

Пронајден мртов 26- годишник од Скопје

Sase Ivanovski

Во куќа во Кучково пронајдено тело на старец во распаѓање

Sase Ivanovski

Никогаш не биле забранети обдукции на починати од ковид

Sase Ivanovski

Ковачевски најави скоро пуштање во употреба на експресниот пат Крупиште-Кочани

Sase Ivanovski

Во вакцината на Фајзер нема наночипови и графен оксид

Sase Ivanovski

Хрватските куни во земјава ќе се разменуваат до крајот на годината, соопшти Народна банка

Sase Ivanovski

И здравствените установи ќе штедат и ќе добијат повластена цена за струјата преку договори со ЕСМ продажба

Sase Ivanovski

Сараево и Кијив ќе потпишат договор за пријателство

Sase Ivanovski

Вакцините против ковид не убиле, туку спасиле 20 милиони животи

Sase Ivanovski

(ВИДЕО)ЗОШТО (НЕ) Е ТАКА: Митови и дезинформации за сеопфатно сексуално образование

Sase Ivanovski

Девојката која е жртва на струен удар додека се снимала за ТИК-ТОК е сместена на КАРИЛ

Sase Ivanovski

Лек против контаминирана свест!

Sase Ivanovski

Ништо од канабис-револуцијата: Владата го повлекла предлог-законот за извоз на сув цвет

Sase Ivanovski

Борисов предложи експертска влада, Петков одби

Sase Ivanovski

Ранет ловџија од Љуботен

Sase Ivanovski

Грчки владика и офицери го организираат масакрот врз Бугарите во Сер од 1913 г.

Sase Ivanovski

(Видео)Правниците со нови дилеми, кој му дал на синот на Џафери изјава за стаж и нотарски заверена диплома?

Sase Ivanovski

СУГАРЕСКИ: Со лага ага не бидува – влезот во Прилеп од страната на Крушево, или како што прилепчани го викаат „крушевско џаде“, ќе го реконструира Министерството за транспорт и врски кое е и инвеститор, а не Борче Јовчески и ДПМНЕ

Sase Ivanovski

Посебен режим на сообраќај во понеделник (28.11.2022) во Скопје

Sase Ivanovski

(Видео)Трипуновски: Земјоделците се незадоволни од новиот модел на субвенционирање кој го презентираше власта

Sase Ivanovski

Османи во Ријад на средба со Ал Сауд

Sase Ivanovski

СДСМ:ВМРО-ДПМНЕ да престане да манипулира, договорот што го споменува е за период од 18 месеци

Sase Ivanovski

Не се сите исти. Социјалдемократите се подобри, и тоа сите го знаат

Sase Ivanovski

(ФОТОГАЛЕРИЈА) Еве како изгледа новиот експресен пат Штип – Кочани, кај Крупиште

Sase Ivanovski

Почнува исплатата на поддршката до 3.000 денари месечно за социјалните категории, од следната година покачување на минималецот и пензиите

Sase Ivanovski

30% ПОПУСТ НА КОЛЕКЦИЈАТА ЕСЕН-ЗИМА Најдобрите понуди за Black Friday во брендовите на Fashion Group! (ГАЛЕРИЈА)

Sase Ivanovski

Маја Морачанин повторно избрана за претседателка на ДОМ

Sase Ivanovski

Премиерот на ручек со студентите: Треба да ги слушаме ставовите на студентите и да го подобриме нивниот стандард

Sase Ivanovski

НАЈГОЛЕМОТО ИСТЕКУВАЊЕ НА ПОДАТОЦИ НЕКОГАШ – од Whatsapp украдени 500 милиони броеви, има и од Србија, Албанија, Грција, Хрватска и Словенија

Sase Ivanovski

Политичарите и експертите алармираат за опасност која доаѓа од радикалната Левица

Sase Ivanovski

Започна со работа првата дестилара за македонска ракија во Северна Америка

Sase Ivanovski

Приватните превозници утре со 30 автобуси ќе ја блокираат крстосницата кај „Мавровка“

Sase Ivanovski

Рама: Ќе дојде конечното признавање, Косово нема да чека колку што чекаше за независноста

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) Ковачевски на гравче и риба со студентите

Sase Ivanovski

Уапсена внуката на иранскиот врховен лидер, се сврте против Техеран

Sase Ivanovski

ВМРО манипулира, договорот во РЕК Битола е за 18 месеци, реагира СДСМ

Sase Ivanovski

СЕ БОРИМЕ СО САТАНАТА И НАЦИСТИТЕ! Чеченскиот претседател Кадиров ги објасни целите на војната во Украина

Sase Ivanovski

ТРАГЕДИЈА: ДЕВОЈЧЕ УДРЕНО ОД СТРУЈА НА ЖЕЛЕЗНИЦА Несреќата се случила во населбата Маџари (Обновено)

Sase Ivanovski

Тетово има нов водовод ама изграден со многу маани.Водата е за пиење само кога реката е бистра

Sase Ivanovski

Курти: Да бидеме заедно почесто не само на прослави

Sase Ivanovski

Грчкиот весник „Документо” објави нова листа со прислушувани со софтверот „Предатор”

Sase Ivanovski

ВИДЕО: Жестока тепачка меѓу навивачите на Аргентина и Мексико

Sase Ivanovski

Албанскиот „крал на кокаинот“ избега од затвор во Еквадор

Sase Ivanovski

Облачно со сончеви периоди и слаб северен ветер утре, наместа ќе провејува снег

Sase Ivanovski

Дачиќ: Лицемерен потегот на ФИФА за покренување дисциплинска постапка против репрезентацијата на Србија

Sase Ivanovski

Отстранета спомен плочата на Горан Стефановски во Охрид ?

Sase Ivanovski

Секој 3 имигрант кој го минува Ла Манш е Албанец, тврдат британските медиуми

Sase Ivanovski

Ким Јонг -ун позираше со ќерката и најви дека Северна Кореја ќе стане најмоќна светска сила

Sase Ivanovski

Професорката Ристова: Доказите за малиот на Џафери може да се најдат на Универзитетот, во Академијата..

Sase Ivanovski

ЗНМ со реакција за „Фокус“: Поранешен министер се обидува да цензурира теми од јавен интерес

Sase Ivanovski

Трамп победи во десетина судски постапки што се водеа против него

Sase Ivanovski

Пејачката Шер си фати 40 години помлад дечко

Sase Ivanovski

Европските лидери на итен состанок за тоа како да и помогнат на Украина која е во мрак и без греење

Sase Ivanovski

Откако му го вратија твитер профилот,раперот Канје Вест или по ново ќе објави кандидатура за претседател на САД

Sase Ivanovski

Мадуро почна преговори со опозицијата,како награда за тоа САД ке одмрзнат 2 милијарди долари од државните резерви на венецуела кои се чуваат во американски банки

Sase Ivanovski

МАСК:Секој ден 2 милиони нови корисници се приклучуваат на твитер

Sase Ivanovski

ИНТЕРВЈУ | Влатко Стефановски-Рамче: Горд сум што го донесов Онишченко во Македонија

Sase Ivanovski

Опозицискиот лидер во Србија го критикува Вучиќ: Бара воведување на санкции за Русија

Sase Ivanovski
Вчитувам....