13.8 C
Скопје
13/04/2024 02:13
МАКТЕЛ

  

     

 

Кица Колбе: Достоевски и прашањето на верата

      

Кица Колбе. / Фото: Архива на Слободен печат
Достоевски останува актуелен не со неговите славјанофилски погледи омилени кај некои балкански народи, туку со неговиот пророчки суд за опасноста од политичка манипулација со „религиозните вистини”.Кога се говори за прашањето на верата во животот и во творештвото на еден од најголемите писатели, Фјодор М. Достоевски, често се цитира една негова мисла. „Кога би ми докажале дека Христос е надвор од вистината, и кога навистина би било така што Христос не би бил еднаков со вистината, тогаш јас би сакал да останам со Христа, а не со вистината“. Притоа малкумина го цитираат целиот пасус во кој е изречена оваа мисла. Многу е важно што тој вели во претходната реченица. Во неа тој пишува: „Верувам дека нема ништо поубаво, подлабоко, посимпатично, поразумно, почовечко и посовршено од Христос. Со ревносна љубов си велам себеси дека не само што нема ништо слично на него, туку ниту може да има“. Од ова сознание на Достоевски следува заклучокот дека за него да биде „во Христа и со Христа“ е поважно од тоа да биде „со вистината“.

   

Иако знае дека Христос самиот во Евангелието (Јов 14,6) вели „јас сум патот и вистината и животот“, сепак, речиси пророчки загадочно изјавува дека повеќе сака да ја изгуби вистината, отколку Христос. Достоевски очигледно искусил дека вистината по себе не е гаранција за правилноста или праведноста на еден чин.
За да се разбере ова длабоко сознание, но и неговата актуелност особено во нашиот православен свет, треба да се прочита и продолжението на мислата на Достоевски, бидејќи нему му е јасно дека некој може да се обиде да ја одвои вистината од Христа. Затоа тој јасно укажува дека „без Христос одеднаш сѐ станува одвратно и погрешно. Покажете ми нешто подобро од Христа! Покажете ми ги вашите праведници кои би ги ставиле на местото на Христос“, заклучува Достовески. Од последните две реченици станува јасно дека изјавата на Достоевски е еден вид контрааргумент во полемички контекст. Тоа станува јасно кога ќе потсетиме кому се наменети овие мисли на Достоевски.

 

Имено, прочуената мисла за Христос и вистината Достоевски ја запишал 1854 година во писмото до Наталија Д. Фонвизина. Таа е жената која нему 1850-та, во сибирското прогонство во Тоболск, му го испратила Евангелието. Фонвизина била блиска на кругот на „декемвристите“. Лектирата на Евангелието, всушност, го променила неговиот живот исто толку силно, колку и настанот што претходел на прогонството. Достоевски во ноември 1849-та бил осуден на смрт со стрелање. Додека чекал во редот да биде стрелан, само неколку минути пред егзекуцијата, стигнал гласникот со указот на царот за помилување, со што смртната казна била заменета со четиригодишно прогонство во Сибир. Тоа вистинско чудо го менува од темел односот на Достоевски кон својот поранешен поглед на светот и кон идејата дека праведно општество може да се создаде со револуција и борба. Иако во прогонството имал пристап и кон други книги, Евангелието останало за Достоевски главната лектира.

   

     

Неговата сопруга подоцна сведочи дека тој примерок на Евангелието стоел секогаш на неговата работна маса. Таа раскажува дека кога тој размислувал или се колебал за нешто, имал обичај да го отвори Евангелието на која било страна и да го прочита текстот на левата страна. Иако самиот за себе и подоцна пишува дека е „дете на своето време“ и постојано е измачуван од сомнежот во однос на верата, Достоевски истакнува дека најсилниот импулс кај него е „копнежот по Христа“. Познато е дека кусо пред смртта запишал дека сака да напише „роман за Исус Христос“. Впрочем, тој веќе го имаше напишано еден од најубавите романи за Христос. Тоа е приказната за кнезот Мишкин кој, всушност, е „кнезот Христос“, кој во овој безумен и зол свет може да биде само „идиотот“ – чудакот, со наивноста и добрината на невино дете.
Тоа што мене денес, кога католиците и многумина од православните (по новиот календар) го слават првиот ден од Божиќ, ме потсети на прочуената мисла на Достоевски од писмото на Фонвизина, е состојбата во која се наоѓа нашиот свет. Во име на „својата вистина“ за Бог во моментот се водат две војни. Едната, онаа „метафизичката“, на Русија против Украина, трае веќе две години, додека другата, онаа на Израел против палестинските терористи, започна есенва со нападот на милитантно исламистичкиот Хамас на Израел. Тоа што Достоевски го сознал уште 1854-тата во писмото до Фонвизина, а го покажа во блескава литературна форма во поглавјето со „Повеста за големиот инквизитор“ во романот „Браќа Карамазови“, е сознанието дека со „вистината“ може да се манипулира од позицијата на политичка моќ и власт, но не и со Христос. Додуша, православниот богослов Александар Шмеман, кој, исто така, во своите дневници постојано се враќа на кризата на православието, истакнува уште во осумдесеттите дека може да има црква во која Христос не е на „прво место“. Тоа се случува тогаш, кога на неговото место ќе се постави „вистината“ што не е еднаква со Христа.

Тоа е токму таа ситуација за која пишува Достоевски. Тогаш на местото на Христа во црквата (што значи и во срцата на верниците!) може да биде поставена „светата мајка Русија“, „небеска Србија“, „света мајка Бугарија“, „вечна Македонија“ и така во недоглед. Тоа се случува тогаш кога нацијата се сакрализира, кога таа станува идол и замена за Бог. Тогаш нашиот сонародник или почвата на која сме се родиле или сакаме да ја поседуваме, ни станува помила од Бог – од Христос. Тогаш сме полни со љубов за своето и со омраза за туѓото. Овие нешта – земјата, нацијата, народот, гордоста, патриотизмот – тогаш за манипулираните верници стануваат „чистата вистина” и во православната црква, затоа што во последните два века во православниот свет црквата и нацијата толку сраснаа една со друга, што тие полека почнуваат да го затемнуваат погледот на верниците врз Христа.
Затоа денес, на Божиќ, кога православните верници ја проповедаат пораката за мирот што го дарува само Христос, сите ние, барем за миг, треба да се запрашаме како е возможно православни христијани да водат војна, во која православни христијани убиваат други православни христијани? Само за да ја „докажат“ својата „историска вистина“ за тоа на која модерна нација ѝ припаѓа славната „Киевска Рус“? Зарем забораваме во чие име се крштеваат сите христијани? Кога тоа ќе се заборави и кога нешто друго во срцата ќе го заземе местото на Христос, многу православни христијани денес уште не согледуваат дека војната на Русија против Украина е таа грда „вистина“ која, според Достоевски, е „надвор од Христа“.

И затоа тој категорично изјавува дека никогаш нема да ја избере, туку ќе остане кај Христа. Од Евангелието, имено, Достоевски научил дека кога станува збор за прашањето на верата, вистината е секогаш личност, а не идеологија или пропаганда. За него вистината е идентична со Христос, како што стои во Евангелието. На Достоевски му е јасно дека Христос не основаше „нова религија“, туку „нов живот“. Верата значи преобразба на личноста и на животот според првата заповед на љубовта: љуби го Бога и љуби го ближниот! Дали во име на таа заповед може да се оправда војната?
Во нашиов свет, во кој во домовите го славиме Христовото раѓање, дарувајќи се во знак на љубов, секоја радост е „поматена“ од фактот на двете стравотни војни. Едната рускиот патријарх ја „оправда“ нарекувајќи ја „метафизичка“, а другата, таа против Израел, трае со прекини од мигот на прогласувањето на државата Израел. И таа сето време од арапскиот свет се „оправдува“ како „религиозна војна“. Можно ли е тие што веруваат во Бога како дарител на мирот и љубовта, да веруваат дека ја остваруваат неговата волја и заповедта на љубовта со убивање луѓе? Ако секој христијанин во другиот човек треба да го препознае Христа, тогаш како тој може да верува во Христа и да убива на фронтот други христијани?
Достоевски го знаеше парадоксот на религијата, која напати може да се редуцира на идеологија, со која може да се манипулираат верниците за политички цели, па затоа толку јасно го кажа својот суд и своето кредо. Само тој што повеќе од секоја светска вистина го сака Христа, само тој нема да дозволи да го манипулира каква било пропаганда за високите национални или религиозни цели.

Токму затоа Достоевски останува актуелен. Не со неговите славјанофилски погледи кои се многу омилени кај некои балкански народи, туку со неговиот пророчки суд за опасноста од политичка манипулација со „религиозните вистини“. Во неговата „Повест за големиот инквизитор“, владиката го препознава Христа и наредува да го затворат. За неговите цели, на „големиот инквизитор“ не му треба повеќе Христос. Тој го исмева Христос кој, според него, бил наивен и им дал слобода на избор луѓето, за која, според „големиот инквизитор“, тие не се способни. Затоа нему повеќе не му треба Христос. Затоа што тој сега ја поседува „вистината“. „Големиот инквизитор“ им кажува на луѓето што е „вистината“. И луѓето му веруваат! А јас денес би додала: добредојдовте во дваесет и првиот век и во царството на „големиот инквизитор“, производителот на „теории на заговор“.

Дојче Веле
(Авторката е филозоф и македонска и германска писателка)

    

Најново

(ВИДЕО) МАКСО: МЕНЕ МЕ ВИКНАА ВО СУД, А ЈАКИМОВСКИ Е НА ЦРНА ЛИСТА?!

Sase Ivanovski

Пендаровски од Карпош: Точно за еден месец од денеска започнува мојот втор мандат

Sase Ivanovski

Пендаровски: Мојата животна визија е Македонија да биде земја без внатрешни поделби, земја на соживот

Sase Ivanovski

Николовски од Оризари кочанско: Производителите на ориз добиваат вода до своите ниви, успешно старува годишената сезона за наводнување со заесни нови 200 хекатари под ориз

Sase Ivanovski

137 санкционирани возачи во Скопје, 43 за брзо возење

Sase Ivanovski

Пендаровски: Прифаќам дебата со сите седум кандидати било каде и под било какви услови, нека дојде и Мицкоски

Sase Ivanovski

Клиника за детски болести: Се зголеми вакцинацијата со вакцини кои содржат пертусис, се подигна имунитетот кај децата

Sase Ivanovski

Фатени се четворица арамии, краделе од возила во скопски Аеродром

Sase Ivanovski

ЗНМ и ССНМ: ОЈО да ја отфрли неоснованата кривична пријава на МВР кон новинарот Салиу

Sase Ivanovski

Ѓорчев: Има голем пад на рејтингот на власта – Пендаровски ќе има 100.000 гласови помалку за разлика од 2019 година

Sase Ivanovski

Бочварски: Инвестираме 1 милион евра за развој на патната инфраструктура во Кочани

Sase Ivanovski

И Силјановска не е против уставни измени, ќе се договарала со ЕУ само „Околу тоа кога ќе стапат во сила“!

Sase Ivanovski

Маричиќ: Нашите граѓани сега се повеќе поврзани со ЕУ и со регионот, паѓаат трошоците за телекомуникациските услуги

Sase Ivanovski

Алармантен број на деца-питачи на улиците и семафорите

Sase Ivanovski

Мемоарите на Алексеј Навални пристигнуваат во октомври – ги пишувал 3 години во еден од најтешките затвори во светот

Sase Ivanovski

Меџити: По изборите ќе разговараме за можни коалиции, сега сме фокусирани на програмата

Sase Ivanovski

МНР: Избегнувајте патувања во Израел, Иран, Либан и палестински територии

Sase Ivanovski

Макрон со Рама во Париз: Франција е решена да направи повеќе за Западен Балкан

Sase Ivanovski

Гутереш за нападите врз новинарот Фуркан Салиу: „Ова веќе не се толерира!“

Sase Ivanovski

Норвешка е подготвена да ја признае палестинската држава

Sase Ivanovski

(ФОТО+ВИДЕО) Половина час ја држев мечката за уши и потоа ја оттурнав – му раскажа на Ангелов нападнатиот 61-годишник

Sase Ivanovski

Истражување на Евротинк: Граѓаните најголема доверба имаат во Армијата, религиските институции и полицијата, најмала во Обвинителството и судството

Sase Ivanovski

Не изгоре Универзална. Секоја штета на новата челична конструкција, ќе биде заменета за нова, вели компанијата изведувач

Sase Ivanovski

СДСМ БРОЈ 1, ВМРО БРОЈ 2, ГРОМ БРОЈ 3… ДИК го утврди редоследот на кандидатските листи за изборите

Sase Ivanovski

Пендаровски во Гевгелија: Јас сум првиот претседател кој постави жена за аѓутант во Армијата, прва во историјата на нашата држава

Sase Ivanovski

(ДОКУМЕНТИ) Инфомакс: Што бара на иста маса Панче Тошковски со американски дилер на дрога?

Sase Ivanovski

Нападнато обезбедување во гинекологија Чаир

Sase Ivanovski

Граѓани донираат по 200, 500 и 1000 денари за изборната кампања на Ванковска

Sase Ivanovski

МВР со детали за пукање во Тетово: Од автомобил во движење било пукано во куќа

Sase Ivanovski

Тешка кражба во рудникот Суводол: приведени четири лица од Битола

Sase Ivanovski

Герасимовски: Започна реконструирањето на тротоарот на улицата „Народен фронт“

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) БОМБА НА ИНФОМАКС: КУМОТ НА МАКСИМ ДИМИТРИЕВСКИ ПРОДАЛ ПАРЦЕЛА НА ЛИДЛ ВО КУМАНОВО ПО БАСЛОСЛОВНА СУМА ОТКАКО ПРЕТХОДНО ЈА КУПИЛ ЗА ЏАБЕ?!

Sase Ivanovski

Кои се потенцијалните први дами и прв господин на Македонија?

Sase Ivanovski

СЛАВЕСКИ: Олеснување наместо шок?! Тоа е можно само со одвојување од реалноста и јавање на бранот на популизмот и откако коњот ве исфрлил од седлото

Sase Ivanovski

Јакимовски: Градежниот сектор да се подготви за обновата на Украина

Sase Ivanovski

Бојмацалиев од Крива Паланка: Реконструирани сите полициски објекти на територија на СВР Куманово, во ОВР Крива Паланка вложени над девет милиони денари

Sase Ivanovski

Николовски од Кочани: Од утре стартува повикот за мерката 3 од новата ИПАРД 3 програма, ставајќи на располагање 14 милиони евра за инвестиции 

Sase Ivanovski

Новата Opel Corsa прогласена за „Најпосакуван градски автомобил“ во Македонија за 2024 година!

Sase Ivanovski

Општините од Југозападниот и Пелагонискиот регион чекор поблиску кон интегриран систем за управување со отпад

Sase Ivanovski

Вулин: ЕУ покажа дека не се грижи за Србија

Sase Ivanovski

Левица, десница, централно

Sase Ivanovski

271 санкции за брзо возење

Sase Ivanovski

Димитриевски во ТОП тема на Телма: За Македонија е да биде своја на своето. Македонците да си останат Македонци и да влезат во големото европско семејство

Sase Ivanovski

Министерот Тошковски во посета на Отсекот за управни работи и Оддлеението за внатрешни работи во Кочани

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) Тоа што го добивте од Србите е лажен томос и срам за Црквата – интервју со десната рака на вселенскиот патријарх

Sase Ivanovski

Пендаровски од Валандово: Во официјален извештај на ЕП Мицкоски е именуван како човек кој шири лажни вести

Sase Ivanovski

Мицкоски до Пендаровски: По поразот на изборите, ниту ГПС нема да те пронајде

Sase Ivanovski

Пендаровски: Немам причина да го бојкотирам вториот круг зошто ќе ги добијам изборите

Sase Ivanovski

Ковачевски на средба со бизнис организацијата Македонија 2025: СДСМ има јасен и конкретен план за раст на економијата, за конкурентни компании за подобар животен стандард на граѓаните

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) ЈАНКО БАЧЕВ ПАК ЌЕ БОЈКОТИРА, ОВОЈ ПАТ ПРЕТСЕДАТЕЛСКИТЕ ИЗБОРИ ЗА ДА НЕ СМЕ ДОБИЛЕ МАРИОНЕТА ЗА ПРЕТСЕДАТЕЛ?!

Sase Ivanovski

Граѓани од населбата Даме Груев со години живеат во зграда без технички прием чекајќи имотен лист

Sase Ivanovski

Костадиновска-Стојчевска: По истрагата Универзална сала ќе се изгради и ќе биде вратена на скопјани

Sase Ivanovski

Ковачевски: Уставните измени може да ги гласаме денес, утре, задутре, во 12 напладне, во 12 навечер, 3 попладне, 3 сабајле…,како ќе кажат – така

Sase Ivanovski

Брнабиќ: Опозицијата има рок до утре до 12 часот да достави предлози, ќе ги прифатам сите

Sase Ivanovski

Пронајдени два тунела за бегство од затворот „Идризово“

Sase Ivanovski

Брижит Макрон тужи за клевета по тврдењата дека во 30-та година го сменила полот

Sase Ivanovski

Маж од Пехчево во 61 наврат извршил трансакции со туѓи платежни картички

Sase Ivanovski

Николовски во посета на успешна жена земјоделка добитничка на грант од мерката бизнис план, мерка преку која само минатата година се поддржани 115 жени земјоделки

Sase Ivanovski

Кочанец со југо удрил во маса на која седеле цело семејство, па се степале

Sase Ivanovski

Салиу: МВР ми поднесе кривична пријава за попречување на службено лице, ќе претресуваат дома кај мене и во редакцијата на Портал X поради што порталот нема да работи одредено време

Sase Ivanovski

Академија за судии: Антикорупциската комисија донесе политичка одлука по приговорот на Силјановска

Sase Ivanovski

Имаме најмал раст во регионот и најголем буџетски дефицит: Обесхрабрувачки извештај од Светска банка

Sase Ivanovski

Кривична против полицаец од Крушево за напад на колеги: ќе биде отстранет од работа

Sase Ivanovski

НА 76 ГОДИНИ ОД КАНЦЕР ПОЧИНА НАЈСЛАВНИОТ УБИЕЦ, ГЛУМЕЦ И СПОРТИСТ ВО САД, О.Џ. СИМПСОН, ЧИЕ СУДЕЊЕ Е НАЈЛЕГЕНДАРНО ВО ИСТОРИЈАТА НА САД

Sase Ivanovski

СЕДУМ МИТОВИ ВО СРПСКАТА ИСТОРИЈА

Sase Ivanovski

Муцунски: Фридом хаус ја квалификува Македонија како цикличен хибрид, криминалот и корупцијата се главен проблем

Sase Ivanovski

Мицкоски: Упатив порака до албанската опозиција за коалиција, но досега не сум добил одговор

Sase Ivanovski

МВР: Претресите во Идризово поминаа без никакви проблеми

Sase Ivanovski

Манолева: Северна Македонија едногласно прифатена како 12-та членка на Иницијативата за мали земји на СЗО/Европа, пристапувањето кон ЕУ е главен двигател на земјата

Sase Ivanovski

Македонија назадува во владеење на правото и борбата со корупцијата, порача „Фридом хаус“

Sase Ivanovski

Пешева: Над 5.000 бездомни кучиња на улиците на Скопје, само половина од нив стерилизирани

Sase Ivanovski

Повторно фалсификати од школата на Асаф, класична монтажа – единствен кој злоупотребува болни е СДС, профитираа од болните од рак и модуларните болници од кои една изгоре и живот изгубија 14 луѓе

Sase Ivanovski

СДСМ: Нов скандал, ДПМНЕ злоупотребува болни луѓе на партиски списоци

Sase Ivanovski

(ВИДЕО) ПЕНДАРОВСКИ: Ѝ благодарам на Бети за поддршката сиве овие години

Sase Ivanovski

ПЕНДАРОВСКИ ДОБРО ПОМИНУВА НА ТЕРЕН, ОДЛИЧНО Е ПРИМЕН ОД ГРАЃАНИТЕ

Sase Ivanovski

СДСМ: Глас за ДПМНЕ и Силјановска е глас за враќање назад и оддалечување од ЕУ

Sase Ivanovski

(Видео) Русија изврши масовен ракетен напад на Украина: „Ова е нашиот одговор до Киев за нивните напади на наши енергетски капацитети“

Sase Ivanovski

Груби тврди дека во СДСМ се повлекле од идејата поради загрижувачки резултати на анкетите, кои покажале дека големо мнозинство на Македонци се доживувале како граѓани од втор ред

Sase Ivanovski

Николоски: Пендаровски бега од одговори за криминалот, корупцијата и аферите на тие што го поддржуваат, нешто што е нотирано и во меѓународни извештаи

Sase Ivanovski

Во Пакистан автобус со муслимански верници падна во провалија, 17 загинати и 16 повредени

Sase Ivanovski
Вчитувам....